Kontrola NFZ w przychodni: jak przebiega i ile lat wstecz może sięgnąć?
Kontrola NFZ może objąć rozliczenia sprzed 6 lat. Zobacz, jak przebiega: od pisma z prośbą o wyjaśnienia, przez zawiadomienie i limit dni, po zastrzeżenia w 14 dni.
W skrócie
- Czego dotyczy: NFZ sprawdza, czy przychodnia wykonuje umowę tak, jak ją rozlicza: personel, godziny, sprzęt, dokumentację, recepty.
- Ile lat wstecz: przepisy o kontroli nie podają limitu. Granicą jest przedawnienie roszczeń NFZ – co do zasady 6 lat, do końca roku kalendarzowego.
- Zapowiedź: zwykle najpóźniej 7 dni przed kontrolą. Gdy NFZ sprawdza warunki umowy (personel, sprzęt, godziny) albo recepty – najpóźniej w dniu kontroli.
- Ile trwa: przychodnia, której NFZ wypłacił za poprzedni rok do 2 mln zł, może mieć w placówce kontrole łącznie przez najwyżej 12 dni roboczych w roku.
- Skutki: zwrot pieniędzy w 14 dni od wezwania, kary umowne do 4% kwoty za miesiąc, którego dotyczy naruszenie, a w skrajnych przypadkach rozwiązanie umowy.
- Źródło:
- ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1461 ze zm., art. 61a–61za;
- ogólne warunki umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, rozporządzenie MZ z 8.09.2015 r., t.j. Dz.U. 2026 poz. 712, § 28–30 i § 36;
- Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1071, art. 118 i 120.
NFZ może sprawdzić przychodnię tak daleko wstecz, jak daleko sięga przedawnienie jego roszczeń o zwrot pieniędzy i kary – co do zasady 6 lat, a termin kończy się z ostatnim dniem roku. Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej nie podaje osobnego limitu lat, a okres objęty kontrolą NFZ wpisuje w zawiadomieniu o kontroli. Zawiadomienie przychodzi zwykle najpóźniej 7 dni przed pierwszą wizytą kontrolerów, a na zastrzeżenia do wyniku kontroli masz 14 dni. Poniżej: kontrola od pierwszego pisma z NFZ do zwrotu pieniędzy i lista rzeczy do przygotowania, zanim to pismo przyjdzie.
Ile lat wstecz może sięgnąć kontrola NFZ?
Tyle, ile trwa przedawnienie roszczeń NFZ wobec przychodni, czyli co do zasady 6 lat. Ustawa o świadczeniach nie zawiera przepisu o liczbie lat. Wymaga tylko, żeby NFZ wpisał „okres objęty kontrolą” w zawiadomieniu i w upoważnieniu kontrolera (art. 61g ust. 3 pkt 5 i art. 61e ust. 5 pkt 6).
Granicę wyznacza Kodeks cywilny. Art. 118 podaje 6 lat jako termin ogólny i 3 lata dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. NFZ działalności gospodarczej nie prowadzi, więc dla jego roszczeń o zwrot pieniędzy i kary przyjmuje się 6 lat (Wolters Kluwer, 18.07.2023). Koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.
Przedawnienie biegnie od dnia, w którym NFZ mógł najwcześniej zażądać zwrotu (art. 120 § 1), czyli w praktyce od wypłaty należności za dany miesiąc.
Przykład: NFZ rozliczył porady z marca 2020 r. i w kwietniu 2020 r. wypłacił przychodni należność. Sześć lat mija w 2026 r., a termin kończy się 31 grudnia 2026 r. Kontrola rozpoczęta w listopadzie 2026 r. może więc jeszcze objąć 2020 r., a od 1 stycznia 2027 r. najstarszy okres, za który NFZ zażąda pieniędzy, przesunie się na 2021 r.
Bieg przedawnienia może się zacząć od nowa. Tak się dzieje, gdy przychodnia uzna roszczenie, np. podpisze z NFZ porozumienie o zwrocie (art. 123 § 1 pkt 2 i art. 124 Kodeksu cywilnego).
Od czego zaczyna się kontrola NFZ?
Często od pisma z prośbą o wyjaśnienia albo dokumenty. Ustawa nazywa to czynnościami sprawdzającymi (art. 61w). NFZ wysyła takie pismo, gdy ma wątpliwości, „w szczególności na skutek przetwarzania posiadanych danych”, czyli po analizie Twoich sprawozdań. Na odpowiedź daje najwyżej 14 dni.
Kontrolę NFZ planuje po analizie, gdzie nieprawidłowości są najbardziej prawdopodobne (art. 61a ust. 4). Część kontroli to plan roczny. W planie kontroli NFZ na 2026 r. jest m.in. co najmniej 16 kontroli świadczeń pielęgniarki szkolnej w III kwartale. O tym, jak NFZ rozlicza opiekę nad uczniami, piszemy w artykule o stawce kapitacyjnej.
| Czynności sprawdzające | Kontrola | |
|---|---|---|
| Jak się zaczynają | pismo z NFZ z prośbą o wyjaśnienia albo dokumenty | zawiadomienie o kontroli i upoważnienie kontrolera |
| Gdzie | na odległość, odpowiadasz pisemnie | w przychodni, u podwykonawcy albo w oddziale NFZ |
| Termin | odpowiedź w terminie z pisma, najwyżej 14 dni | kontrola rusza najpóźniej 30 dni po doręczeniu zawiadomienia |
| Jak się kończą | wyjaśnieniem sprawy, kontrolą albo od razu karą i zwrotem | wystąpieniem pokontrolnym |
Źródło: ustawa o świadczeniach, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1461 ze zm., art. 61g ust. 2, art. 61i ust. 1 i 4, art. 61s, art. 61w, art. 61x.
Odpowiedź na takie pismo ma skutki. Jeśli z niej wynika, że nieprawidłowość była, NFZ może nałożyć karę i zażądać zwrotu bez kontroli (art. 61x). Ustawa wymienia wprost „przyznanie okoliczności faktycznych” przez przychodnię. Dlatego zanim odpowiesz, porównaj wykazane świadczenia z dokumentacją i z umową.
Czy NFZ musi zapowiedzieć kontrolę?
Zwykle tak. NFZ zawiadamia przychodnię najpóźniej 7 dni przed pierwszą czynnością, a kontrola musi ruszyć w ciągu 30 dni od doręczenia zawiadomienia (art. 61g ust. 1 i 2).
Wyjątki są dwa. Gdy NFZ sprawdza warunki udzielania świadczeń, np. personel, sprzęt i godziny pracy z przepisów o świadczeniach gwarantowanych, albo recepty, zawiadomienie wystarczy przekazać najpóźniej w chwili rozpoczęcia kontroli (art. 61g ust. 1). Bez zawiadomienia kontrolerzy mogą wejść, gdy grozi to życiu lub zdrowiu pacjentów, trzeba zapobiec przestępstwu albo pacjenci mają ograniczony dostęp do świadczeń. Wtedy zaczynają na podstawie legitymacji, a upoważnienie i zawiadomienie doręczają w ciągu 3 dni roboczych (art. 61v).
Zawiadomienie mówi, co i za jaki okres NFZ sprawdzi, z numerem umowy. Może też wskazać zestawienia i dokumenty, które masz przygotować na pierwszy dzień (art. 61g ust. 3 pkt 5 i 9).
Ważny szczegół: w kontroli NFZ pisze do przychodni elektronicznie. Prywatna przychodnia dostaje pisma na adres e-mail, który wskazała NFZ, a odpowiada pismem z podpisem kwalifikowanym albo zaufanym (art. 61za ust. 3 i 6). Jeśli tej skrzynki nikt nie czyta w czasie urlopu, 14 dni na wyjaśnienia albo 2 dni robocze na sprzeciw mijają bez reakcji.
Jak przebiega kontrola NFZ w przychodni?
Kontroler pokazuje upoważnienie i legitymację kierownikowi przychodni albo osobie, którą kierownik upoważnił (art. 61h). Pracuje w godzinach pracy przychodni albo w godzinach z umowy z NFZ (art. 61i ust. 2).
Kontroler może:
- czytać i oceniać dokumentację medyczną, finansową i księgową, także w systemie;
- zabrać oryginały dokumentów za pokwitowaniem;
- oglądać gabinety i sprzęt, a nieprawidłowości nagrywać;
- żądać wyjaśnień od kierownika i personelu, także ustnych – wtedy spisuje protokół;
- powołać biegłego.
Źródło: art. 61j ust. 1, art. 61n ust. 1, art. 61o, art. 61q i art. 61r ustawy o świadczeniach.
Dokumentację medyczną ocenia osoba z wykształceniem medycznym albo wykonująca zawód medyczny (art. 61j ust. 2). Jak przygotować dokumentację do takiej oceny, opisujemy w artykule o audycie dokumentacji medycznej.
Kierownik przychodni ma obowiązek niezwłocznie dawać żądane dokumenty, w terminie udzielać wyjaśnień, udostępnić sprzęt i, jeśli może, osobny pokój (art. 61j ust. 6). Na żądanie kontrolera przygotowuje bezpłatnie zestawienia z systemu, np. listę porad z danego miesiąca, i potwierdza ich zgodność z bazą (art. 61j ust. 7–9).
Ile dni kontrolerzy mogą spędzić w przychodni, zależy od tego, ile NFZ wypłacił jej za poprzedni rok.
| Wypłata z NFZ za poprzedni rok (stan na 31 stycznia) | Łączny czas wszystkich kontroli w placówce w roku |
|---|---|
| do 2 mln zł | 12 dni roboczych |
| do 10 mln zł | 18 dni roboczych |
| do 50 mln zł | 24 dni roboczych |
| powyżej 50 mln zł | 48 dni roboczych |
Źródło: ustawa o świadczeniach, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1461 ze zm., art. 61d ust. 2. Limit nie dotyczy leczenia szpitalnego i kontroli bez zawiadomienia (art. 61v).
Limit liczy dni w przychodni, jej filiach i u podwykonawców (art. 61i ust. 1). Pracy kontrolera w oddziale NFZ nad zabranymi dokumentami ustawa do limitu nie wlicza, a Prezes NFZ może przedłużyć kontrolę na czas potrzebny do jej zakończenia (art. 61j ust. 11).
Kiedy możesz wnieść sprzeciw wobec kontroli?
Wtedy, gdy NFZ łamie jedną z czterech zasad (art. 61d ust. 2–6):
- przekroczył roczny limit dni z tabeli wyżej;
- prowadzi u Ciebie drugą kontrolę w tym samym czasie;
- kontroluje ten sam zakres co w kontroli, która już się zakończyła;
- przy kontroli recept i wyrobów medycznych przekroczył 20 dni roboczych w roku.
Sprzeciw z uzasadnieniem składasz w ciągu 2 dni roboczych od rozpoczęcia kontroli albo od dnia, w którym NFZ naruszył zasadę (art. 61d ust. 7). Kontrola trwa dalej. NFZ ma 2 dni robocze na postanowienie, a jeśli nie zdąży, musi odstąpić od kontroli. Na postanowienie o kontynuowaniu przysługuje zażalenie do Prezesa NFZ, też w 2 dni robocze (art. 61d ust. 8–13). Sprzeciwu nie wniesiesz przy kontroli bez zawiadomienia z art. 61v.
Co dzieje się po kontroli NFZ?
NFZ wysyła wystąpienie pokontrolne: opis ustaleń z oceną, zalecenia, kary i zwroty oraz pouczenie o zastrzeżeniach (art. 61s ust. 2). Od tego dnia biegną dwa terminy po 14 dni.
- Zastrzeżenia do wystąpienia pokontrolnego składasz do Prezesa NFZ w ciągu 14 dni od doręczenia, przez komórkę NFZ, która prowadziła kontrolę. Prezes rozpatruje je w 14 dni (art. 61t ust. 1–3).
- W ciągu 14 dni od wystąpienia, a po zastrzeżeniach od odpowiedzi Prezesa, informujesz NFZ, jak wykonałeś zalecenia albo dlaczego ich nie wykonałeś (art. 61t ust. 4).
W zastrzeżeniach warto sprawdzić, jak kontroler zebrał dowody. Dowód zebrany z naruszeniem ustawy, jeśli miał istotny wpływ na wynik, nie może być podstawą kary umownej ani sprawy w sądzie (art. 61k ust. 3). Akta kontroli możesz przeglądać i kopiować w oddziale NFZ albo w jego systemie (art. 61l).
Ile może kosztować kontrola NFZ?
Tyle, ile NFZ wypłacił za zakwestionowane świadczenia, plus kary umowne. Zwrot trzeba wpłacić w 14 dni od wezwania i złożyć korektę dokumentów rozliczeniowych. Jeśli nie wpłacisz, NFZ potrąci kwotę z odsetkami z kolejnych płatności (§ 28 OWU).
| Co stwierdzi NFZ | Skutek | Podstawa w OWU |
|---|---|---|
| przychodnia utrudnia czynności kontrolne | kara do 2% za każde naruszenie | § 30 ust. 1 pkt 1 lit. b |
| zalecenia pokontrolne niewykonane w terminie | kara do 2% za każde naruszenie | § 30 ust. 1 pkt 1 lit. e |
| NFZ rozliczył świadczenia na podstawie danych niezgodnych ze stanem faktycznym | zwrot w 14 dni, korekta i kara do 1% za każde naruszenie | § 28 ust. 1–2, § 30 ust. 1 pkt 2 lit. c |
| kilka naruszeń w tym samym okresie rozliczeniowym | kary się sumują, razem najwyżej 4% | § 30 ust. 3 |
| przychodnia udaremnia kontrolę albo nie wykonuje zaleceń | NFZ może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia | § 36 ust. 1 pkt 8 i 9 |
Źródło: ogólne warunki umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej – rozporządzenie MZ z 8.09.2015 r., t.j. Dz.U. 2026 poz. 712, § 28, § 30, § 36.
W umowie POZ procent kary liczy się od kwoty, którą NFZ wypłacił przychodni za okres rozliczeniowy, którego dotyczy naruszenie (§ 30 ust. 4). Odsetek NFZ nie nalicza za czas, w którym Prezes NFZ spóźnia się z rozpatrzeniem Twoich zastrzeżeń (§ 28 ust. 3).
Jeden z częstszych zarzutów NFZ to świadczenie wykonane, ale rozliczone jako droższe, niż wynika z dokumentacji (Wolters Kluwer). Walidacja w systemie NFZ takiego błędu nie wychwyci – piszemy o tym w artykule Błędy w rozliczeniach z NFZ. Błędy, które NFZ odrzuca już przy weryfikacji rozliczenia, opisujemy w tekście o kodach błędów weryfikacji NFZ.
Co przygotować, zanim przyjdzie pismo z NFZ?
Przede wszystkim ludzi i terminy, bo w kontroli liczą się 2 i 14 dni.
- Sprawdź, jaki adres e-mail przychodnia wskazała NFZ, i wyznacz osobę, która czyta go codziennie, także w czasie urlopów.
- Ustal, kto podpisuje pisma do NFZ podpisem kwalifikowanym albo zaufanym, i kto go zastępuje.
- Policz, ile NFZ wypłacił Ci za 2026 r. Od tej kwoty zależy Twój limit dni kontroli w 2027 r.
- Zbierz w jednym miejscu umowę z NFZ z aneksami, harmonogramy pracy personelu i umowy z podwykonawcami od 2020 r.
- Zanim odpowiesz na pismo w czynnościach sprawdzających, porównaj wykazane świadczenia z dokumentacją i z umową. Odpowiedź może wystarczyć NFZ do kary bez kontroli.
- Wyznacz osobę, która w czasie kontroli towarzyszy kontrolerom i prowadzi listę wydanych dokumentów, kopii i pokwitowań.
- Wpisz do kalendarza terminy: 14 dni na wyjaśnienia, 2 dni robocze na sprzeciw, 14 dni na zastrzeżenia i 14 dni na informację o zaleceniach.
Zgodność świadczeń wykazywanych do NFZ z umową sprawdzamy co miesiąc w ramach obsługi rozliczeń z NFZ.
Podsumowanie
Kontrola NFZ może dziś objąć rozliczenia nawet z 2020 r., bo granicą jest 6-letnie przedawnienie, liczone do końca roku. Najłatwiej przeoczyć pierwsze pismo z prośbą o wyjaśnienia: odpowiedź, która przyznaje błąd, wystarczy NFZ do zwrotu i kary bez kontroli. Dlatego zanim ją wyślesz, porównaj wykazane świadczenia z dokumentacją i umową.
Dostałeś z NFZ pismo z prośbą o wyjaśnienia albo chcesz wiedzieć, jak wyglądają Twoje rozliczenia z ostatnich lat? Umów bezpłatną konsultację – sprawdzimy, czy świadczenia z ostatnich miesięcy są wykazane tak, jak przewiduje Twoja umowa z NFZ, i ocenimy, za które wcześniejsze okresy da się jeszcze złożyć korektę.

Kontakt
Umów bezpłatną konsultację
Zostaw kontakt – oddzwonimy, żeby ustalić szczegóły.
Najczęstsze pytania
Ustawa o świadczeniach nie podaje limitu lat. Granicą jest przedawnienie roszczeń NFZ o zwrot pieniędzy i kary, które według art. 118 Kodeksu cywilnego wynosi co do zasady 6 lat i kończy się z ostatnim dniem roku kalendarzowego. Okres objęty kontrolą NFZ wpisuje w zawiadomieniu o kontroli.
Zwykle tak – najpóźniej 7 dni przed rozpoczęciem, a kontrola musi ruszyć w ciągu 30 dni od doręczenia zawiadomienia (art. 61g ustawy o świadczeniach). Przy sprawdzaniu warunków udzielania świadczeń i recept zawiadomienie może przyjść w dniu kontroli. Bez zawiadomienia NFZ wchodzi m.in. przy zagrożeniu życia lub zdrowia pacjentów (art. 61v).
Ustawa limituje łączny czas wszystkich kontroli NFZ w placówce w roku. Przy wypłacie z NFZ za poprzedni rok do 2 mln zł to 12 dni roboczych, do 10 mln zł – 18 dni, do 50 mln zł – 24 dni (art. 61d ust. 2). Prezes NFZ może przedłużyć kontrolę, a przy przekroczeniu limitu przychodnia może wnieść sprzeciw w 2 dni robocze.
14 dni od doręczenia wystąpienia pokontrolnego. Zastrzeżenia składa kierownik przychodni do Prezesa NFZ przez komórkę, która prowadziła kontrolę, a Prezes rozpatruje je w 14 dni (art. 61t ustawy o świadczeniach). W tym samym terminie przychodnia informuje NFZ, jak wykonała zalecenia pokontrolne.
Tak. Jeśli po czynnościach sprawdzających, czyli wyjaśnieniach i dokumentach przesłanych na pismo NFZ, nieprawidłowość nie budzi wątpliwości, NFZ stosuje kary i żąda zwrotu bez kontroli (art. 61x ustawy o świadczeniach). Tak samo, gdy przychodnia sama przyzna okoliczności. Dlatego odpowiedź na takie pismo warto przygotować tak samo starannie jak dokumenty do kontroli.




